Badanie Fizjoterapeutyczne - zerwanie / rekonstrukcja ścięgna Achillesa

 BADANIE POCZĄTKOWE:

1. Zakres ruchomości w stawie skokowym: zgięcie podeszwowe, zgięcie grzbietowe, suplinacja, pronacja

2. Zakres ruchomości w stawie kolanowym: zgięcie, wyprost

3. Pomiar obwodów: na poziomie łydki, na poziomie stawów skokowych

4. Test umiejętności napięcia izometrycznego mięśnia brzuchatego łydki

5. Prawidłowe lub nieprawidłowe przetaczanie stopy

6. Chodzenie o kulach - prawidłowe / nieprawidłowe 

7. Testy diagnostyczne: test Thompsona (energiczne ściskanie w połowie łydki, stopa powinna się zginać podeszwowo), Test Matlesa (pacjent leży przodem ze zgiętymi kolanami do 90st. Obserwujemy pozycję stóp. W pozytywnym teście dotknięta kostka przesunie się do pozycji neutralnej lub zgięcia grzbietowego, podczas gdy przy nienaruszonym ścięgnie stopa pozostanie w lekkim zgięciu podeszwowym)

BADANIE KOŃCOWE:

1. Zakres ruchomości w stawie skokowym: zgięcie podeszwowe, zgięcie grzbietowe, suplinacja, pronacja

2. Zakres ruchomości w stawie kolanowym: zgięcie, wyprost

3. Pomiar obwodów: na poziomie łydki, na poziomie stawów skokowych

4. Test umiejętności napięcia izometrycznego mięśnia brzuchatego łydki

5. Pomiar długości kroków + prawidłowy chód

6. Badanie wyskoku - wykonalne / niewykonalne / z trudnościami

7. Testy diagnostyczne: test Thompsona, test Matlesa

ENDOPROTEZOPLASTYKA BIODRA - Testy funkcjonalne

 Jakie testy funkcjonalne możemy wykonać przy badaniu pacjenta przy 

endoprotezoplastyce stawu biodrowego?

- Test Galeazzi - ocenia symetrię długości kończyn dolnych

- Test obustronnego przywodzenia (ściskania) - diagnozowanie przewlekłego bólu pachwiny

- Test Trendelenburga - badanie funkcji mięśnia pośladkowego średniego

Czerwone Flagi czyli przeciwwskazania do fizjoterapii

 Czerwone Flagi - 18

1. Choroba nowotworowa

2. Nagła utrata masy ciała, bez definiowanej przyczyny

3. Narastające osłabienie lub/i wycieńczenie organizmu bez definiowanej przyczyny

4. Gorączka lub stan podgorączkowy (podwyższona temperatura ciała)

5. Ból w rytmie dobowym opisywany jako stały, bez definiowanej przyczyny i zależności od wykonywanych czynności

6. Ból spoczynkowy = pulsacyjny

7. Obrzęk stawów bez definiowanej przyczyny

8. Niezdiagnozowany uraz w wywiadzie

9. Świeży lub/i postępujący niedowład obwodowy

10. Nietrzymanie moczu lub/i stolca

11. Zaburzenia napięcia mięśniowego - obniżenie lub wzmożenie, zaburzenia czucia powierzchownego lub/i głębokiego jednej połowy ciała lub dwu/czterokończynowe bez definiowanej przyczyny

12. Zaburzenia zborności ruchowej bez definiowanej przyczyny

13. Zaburzenia równowagi i krótkotrwałe utraty świadomości

14. Nagłe lub świeżo pojawiające się opadanie kącika ust, problemy z mówieniem

15. Pierwszoplanowe lub współistniejące dolegliwości bólowe okolicy jamy brzusznej lub zamostkowej

16. Tętno spoczynkowe powyżej 100 ud./min i mniej niż 50 ud./min

17. Ciśnienie tętnicze krwi powyżej 160/95

18. Ciśnienie tętnicze poniżej 90/50

Zakresy ruchomości w stawach - goniometr

 

Zakresy ruchomości kończyny górnej i dolnej

 Oto zakresy ruchomości w stawach kończyny górnej i dolnej. Najważniejsze z nich zaznaczone są kolorami.

Diagnostyka: płaszczyzny i osie

 Płaszczyzny i osie ruchu:

a) płaszczyzna strzałkowa + oś pozioma (poprzecza) - płaszczyzna ta dzieli ciało na lewą i prawą stronę, natomiast oś pozioma przebiega na poziomie bioder z prawej na lewą stronę.

b) płaszczyzna czołowa + oś strzałkowa - płaszczyzna ta dzieli ciało na przód i tył, natomiast oś strzałkowa przebiega na poziomie odcinka lędźwiowego od brzucha do lędźwi.

c) płaszczyzna poprzeczna + oś długa - płaszczyzna ta dzieli ciało na górną część i dolną, natomiast oś długa przebiega wzdłuż kręgosłupa z góry na dół

Ruchy w płaszczyznach:

a) płaszczyzna strzałkowa - zgięcie i wyprost

b) płaszczyzna czołowa - odwiedzenie i przywiedzenie

c) płaszczyzna poprzeczna - rotacja zew i wew

Diagnostyka: pomiary i obwody kończyn

 1. Pomiary długości kończyn górnych

a) długość względna: od wyrostka barkowego łopatki do wyrostka rylcowatego kości promieniowej

b) długość bezwzględna: od guzka większego kości ramiennej do wyrostka rylcowatego kości promieniowej

c) długość absolutna: od guzka większego kości ramiennej do końca trzeciego palca od strony grzbietowej

d) długość odcinkowa ramienia: od guzka większego kości ramiennej do nadkłykcia bocznego kości ramiennej

e) długość odcinkowa przedramienia: od wyrostka łokciowego kości łokciowej do wyrostka rylcowatego kości łokciowej

f) długość odcinkowa ręki: linia łącząca wyrostki rylcowate - koniec trzeciego palca od strony grzbietowej

g) szerokość ręki: główki kości śródręcza do drugiej do piątej

2. Pomiary długości kończyn dolnych

a) długość względna: kolec biodrowy przedni górny (ASIS) - kostka przyśrodkowa (wymagane symetryczne ustawienie miednicy)

b) długość bezwzględna: krętarz większy kości udowej - kostka boczna

c) długość absolutna: krętarz większy kości udowej - zewnętrzna krawędź stopy ustawionej w pozycji pośredniej

d) długość odcinkowa uda: krętarz większy kości udowej - szpara stawu kolanowego po stronie bocznej

e) długość odcinkowa podudzia: szpara stawu kolanowego po stronie przyśrodkowej - kostka przyśrodkowa

f) długość odcinkowa stopy: guz piętowy = najdłuższy palec

g) szerokość stopy: główki kości śródstopia od pierwszej do piątej

3. Pomiary obwodów kończyny górnej:

a) R1 - pomiar ramienny pierwszy krótki - fałd pachowy przedni - brzeg przyśrodkowy łopatki

b) R1 - pomiar ramienny pierwszy długi  - wcięcie szyjne rękojeści mostka - brzeg przyśrodkowy łopatki

c) R2 - pomiar ramienny długi - najgrubsze miejsce na ramieniu

d) Ł - pomiar łokciowy - przez staw łokciowy

e) P1 - pomiar przedramienny pierwszy - najgrubsze miejsce na przedramieniu (zapisać odległość od wyrostka łokciowego)

f) P2 - pomiar przedramienny drugi = przez wyrostki rylcowate

4. Pomiary obwodów kończyny dolnej:

a) P - pomiar pośladkowy krótki - krętarz większy kości udowej - szpara pośladkowa

b) P - pomiar pośladkowy długi - spojenie łonowe - szpara pośladkowa

c) U1 - pomiar udowy pierwszy - najgrubsze miejsce na udzie (zapisać odległość od podstawy rzepki)

d) U2 - pomiar udowy drugi - nad stawem kolanowym (masa głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego uda)

e) K - pomiar kolanowy - przez środek rzepki

f) G1 - pomiar goleniowy pierwszy - najgrubsze miejsce na podudziu (odległość od podstawy rzepki)

g) G2 - pomiar goleniowy drugi - nad kostkami boczną i przyśrodkową

Do pobrania:

Badanie fizykalne układu ruchu

 I. Odcinek szyjny kręgosłupa

 

1. Dane z wywiadu

• Potencjalna przyczyna dolegliwości bólowych: przebyty uraz, czynniki zawodowe, przeszłość chorobowa (choroby nowotworowe, reumatoidalne zapalenie stawów, spondyloartropatie);

• Okoliczności powstania bólu;

• Rodzaj bólu:

- ból mechaniczny – zwykle tępy, rozległy, nasila się w trakcie poruszania i ustępuje po odpoczynku,

- ból neurologiczny (korzeniowy) – określany jako przeszywający, promieniuje wzdłuż dermatomu (okolicy zaopatrywanej przez dany nerw);

• Lokalizacja i promieniowanie bólu:

- bóle szyi mają najczęściej charakter neuralgii szyjno-ramieniowej – bóle karku (rzadko również przedniej części szyi) z promieniowaniem do barku,

- bardzo często ból odczuwany w obrębie pleców, zwykle w górnej części;

- rzadziej dotyczy potylicy (typowo w uszkodzeniu górnych kręgów szyjnych);

• Inne współistniejące dolegliwości: bóle, zawroty głowy, szum w uszach, zaburzenia równowagi, oczopląs, zaniki i niedowłady mięśniowe (wskazują na uszkodzenia górnych kręgów szyjnych lub/i ucisk na rdzeń kręgowy).

2. Badanie fizykalne

 

2.1. Oglądanie:

• ocena postawy chorego (np. wyrównanie fizjologicznej lordozy szyjnej);

• obecność obrzęku.

2.2. Badanie palpacyjne:

• najlepiej wykonać przy rozluźnieniu mięśni; w tym celu należy położyć pacjenta na plecach, a następnie podnieść jego głowę i oprzeć na twardej poduszce lub na kolanie badającego;

• celem badania jest identyfikacja bolesnych miejsc w obrębie kręgów lub przyległych tkanek.

  

2.3. Badanie zakresu ruchomości:

• zgięcie (60–90°): polecamy pacjentowi zgiąć głowę maksymalnie do przodu, pacjent próbuje brodą dotknąć mostka;

• wyprost (60–90°): polecamy pacjentowi popatrzeć do góry i maksymalnie odchylić głowę do tyłu;

• zgięcie do boku prawego (30–60°): polecamy pacjentowi zgiąć głowę w prawo tak, by maksymalnie zbliżyć prawe ucho do prawego barku;

• zgięcie do boku lewego (30–60°): polecamy pacjentowi zgiąć głowę w lewo tak, aby maksymalnie zbliżyć lewe ucho do lewego barku;

• rotacja w prawo (60–90°): polecamy pacjentowi skręcić głowę maksymalnie w prawo, stara się dotknąć brodą prawego barku;

• rotacja w lewo (60–90°): polecamy pacjentowi skręcić głowę maksymalnie w lewo, stara się dotknąć brodą lewego barku.

! Dokładne mierzenie w stopniach zakresu ruchomości ma niewielkie znaczenie diagnostyczne, należy zwrócić uwagę na znaczne ograniczenia lub asymetrię.

 

2.4. Przyczyny sztywności karku:

• zmiany zwyrodnieniowe (osteofity, wysunięty w przepuklinie krążek międzykręgowy);

• zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) i inne spondyloartropatie;

• reumatoidalne zapalenie stawów;

• przerzuty guzów nowotworowych (płuc, tarczycy, prostaty, piersi lub nerki)

 

2.5. Test Spurlinga

Pacjent na prośbę lekarza siada. Badający stoi za pacjentem i układa swoje ręce na jego głowie, biernie zgina i skręca głowę pacjenta w jedną stronę, a następnie stosuje nacisk wzdłuż osi kręgosłupa. To samo wykonuje przy zgięciu i skręcie w drugą stronę. Uciskanie takie zostaje przeniesione na krążki międzykręgowe, miejsca wyjścia korzeni nerwowych, stawy kręgosłupa i otwory międzykręgowe, co nasila objawy korzeniowe.

III. Odcinek lędźwiowy kręgosłupa 

 

1. Istotne dla badania fizykalnego elementy wywiadu (badania podmiotowego) 

 

1.1. Lokalizacja i promieniowanie bólu jako cecha charakterystyczna dla najczęstszych dolegliwości

• zespół bólowy dolnej części kręgosłupa:

  - dolegliwości zlokalizowane są centralnie w okolicy lędźwiowo-krzyżowej;

  - ból promieniuje na boki w linii poziomej oraz do górnej części pośladków;

• ból korzeniowy lędźwiowo-krzyżowy i neuralgia łydkowa

  - ból promieniuje do i poniżej pośladków;

 

1.2. Czas trwania dolegliwości bólowych

• bóle o przyczynach mechanicznych:

  - mają najczęściej wyraźny początek związany z konkretnym wydarzeniem (np. dźwiganie);

        - zwykle trwają kilka dni do kilku tygodni;

• bóle związane z niemechanicznymi procesami patologicznymi (np. spondyloartropatie):

  - mają najczęściej stopniowy, utajony początek;

  - trwają wiele tygodni albo miesięcy;

 

1.3. Kategorie bólu

Struktury anatomiczne okolicy lędźwiowo-krzyżowej posiadają specyficzne rodzaje unerwienia związane z percepcją różnego rodzaju dolegliwości bólowych:

• ból somatyczny powierzchowny – ostry, palący;

  - urazy i choroby skóry i tkanki podskórnej;

• ból somatyczny głęboki – ostry lub tępy, nużący;

  - urazy i choroby mięśni, powięzi, więzadeł, stawów, okostnej, naczyń (np. zapalenie stawów);

• ból korzeniowy-promieniujący, przeszywający, mrowiący;

  - urazy i choroby korzeni nerwowych (np. przepuklina krążka międzykręgowego);

• ból neurogeniczny – palący;

  - schorzenia nerwów mieszanych ruchowo-czuciowych (np. neuralgia udowa);

• ból trzewny – nużący, rozpierający, rozdzierający;

  - choroby narządów wewnętrznych jamy brzusznej i miednicy;

• ból psychogeniczny – bardzo zróżnicowany;

  - schorzenia centralnego układu nerwowego.

2.6. Objaw szczytowy. Test kompresyjny

Sposób wykonania podobny jak w teście Spurlinga, z ustawieniem kręgosłupa szyjnego w pozycji neutralnej. Ucisk nasila objawy korzeniowe.

 

2.7. Test prowokacji bólu

Pacjent siedzi. Na prośbę lekarza wykonuje skręt głowy, a następnie odchyla ją do tyłu. W tej pozycji mogą pojawić się bóle korzeniowe lub ból może się pojawić miejscowo (co wskazuje na zaburzenia stawów międzykręgowych), lub pojawia się ból mięśni po przeciwnej stronie do skrętu na skutek ich rozciągania.

 

2.8. Badanie neurologiczne

W przypadku podejrzenia zmian z zakresu układu nerwowego wymagane jest wykonanie dokładnego badania neurologicznego.

 

 

 

3. Wybrane schorzenia

 

3.1. Podrażnienie szyjnych korzeni nerwowych

• częstymi przyczynami ucisku na korzenie nerwowe są zmiany zwyrodnieniowe w odcinku szyjnym (osteofity), przepuklina krążka międzykręgowego; najczęściej na poziomie C5, C6, C7;
• zaburzenia czucia, drętwienie, mrowienie na obszarze zaopatrywanym przez odpowiednie nerwy, np. ucisk na korzenie nerwowe C6 wywołuje drętwienie i mrowienie kciuka i palca wskazującego, a ucisk na korzenie C7 lub Th1 ból V palca i przedramienia po stronie łokciowej;
• rzadziej obecne są objawy ubytkowe: niedoczulica, osłabienie mięśni lub/i upośledzenie ruchu.

 

3.2. Mielopatia szyjna

• ucisk na rdzeń kręgowy lub tetnicę kręgową w odcinku szyjnym kręgosłupa;
• zmiany w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów, podwichnięcia pourazowe, wysunięcie krążka międzykręgowego, rzadziej guzy lub infekcje szyi;
• objawy: osłabienie kończyn dolnych, zaburzenia funkcjonowania zwieraczy oraz zaburzenia krążenia podstawno-kręgowego: zawroty głowy, nagłe upadki;
• konieczne jest pilne wykonanie rezonansu magnetycznego.

 

3.3. Uraz z nadszarpnięcia

• ang. whiplash, „uraz trzaskającego bicza”, uraz zgięciowo-wyprostny;
• najczęściej powstaje na skutek wypadków samochodowych, w których dochodzi do uderzenia z przodu lub boku;
• powszechna przyczyna nagłego bólu szyi;
• zwykle ból ustępuje po kilku tygodniach;
• należy zawsze wykonać zdjęcie RTG w celu wykluczenia podwichnięć, złamań lub innych większych urazów;
• w większości przypadków bólu pourazowego szyi radiogramy nie wykazują większych nieprawidłowości;
• może dojść do uszkodzenia szeregu struktur, które w badaniach obrazowych nie są widoczne (np. złamanie wyrostka stawowego, pęknięcie kręgu, rozerwanie pierścienia włóknistego krążka międzykręgowego, uszkodzenia stawu międzykręgowego: naderwanie torebki stawu, krwawienie do stawu, uszkodzenie łąkotki).

 

 

II. Odcinek piersiowy kręgosłupa

• Najsztywniejsza, najmniej ruchoma część kręgosłupa, dlatego ból rzadziej ma charakter mechaniczny;
• Najczęstsze przyczyny bólu:

-zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze,

-występowanie patologicznych złamań, np. w przebiegu osteoporozy lub przerzutów nowotworowych do kości,

-zmiany zapalne,

-urazy;

• Ból najczęściej ma charakter neuralgii międzyżebrowej:

-powstaje wskutek drażnienia zakończeń nerwowych i nerwów układu mięśniowo-szkieletowego;

-uszkodzenia w obrębie kręgów piersiowych dają bóle promieniujące do barku, kończyn górnych i narządów wewnętrznych.

 

! Na podstawie przeprowadzonego wywiadu i badań zawsze należy wykluczyć poważne schorzenia narządów wewnętrznych, takie jak choroba niedokrwienna serca czy zawał serca.

1. Badanie fizykalne

 

1.1. Oglądanie: ocena krzywizn kręgosłupa (skolioza, kyfoza, lordoza);

1.2. Badanie palpacyjne: identyfikacja bolesnych miejsc;

1.3. Badanie ruchomości:

 

Test Otta

Pacjent stoi, zaznacza się wyrostek kolczysty kręgu C7 oraz punkt położony30 cmponiżej. Pacjent na prośbę lekarza pochyla się do przodu. Przy prawidłowej ruchomości odległość przy skłonie do przodu zwiększa się od 2 do4 cm. Zmiany zapalne (spondyloartropatie) ograniczają ruchomość. Jest to test chętnie stosowany w badaniach kontrolnych, podobnie jak test rozszerzalności klatki piersiowej, który warto wykonać w czasie badania odcinka piersiowego kręgosłupa

 

Test rozszerzalności klatki piersiowej

Pacjent stoi lub siedzi. Badający dokonuje pomiaru obwodu klatki piersiowej przy maksymalnym wydechu i maksymalnym wdechu. U kobiet pomiaru dokonuje się powyżej piersi, u mężczyzn poniżej sutków. Różnica pomiarów prawidłowo powinna wynosić od 3,5 do6 cm.

 

! Znaczenie kliniczne badania fizykalnego odcinka piersiowego kręgosłupa jest ograniczone.

2.  Badanie fizykalne (badanie przedmiotowe)

 

 

2.1. Oglądanie i wstępne badanie palpacyjne

• poszukać oczywistych zaburzeń budowy ciała, oglądając sylwetkę stojącego pacjenta od tyłu, przodu i boków;

• ocenić obecność krzywizn fizjologicznych we wszystkich płaszczyznach i wad postawy oraz symetrię ciała;

• sprawdzić badaną okolicę pod kątem występowania blizn, zmian barwy skóry, ubytków tkanek czy kępki włosów u podstawy kręgosłupa;

• ocenić tkanki pod względem ewentualnych obrzęków.

 

2.2. Przysiady

• warto poprosić badanego o wykonanie kilku przysiadów – ćwiczenie to pozwala ocenić ogólną sprawność i siłę kończyn dolnych.

 

2.3. Ocena ogólnej ruchomość kręgosłupa

• zgięcie w przód:

  -prawidłowo następuje zanikanie lordozy lędźwiowej podczas ruchu;

  -pacjent po urazie mechanicznym utrzymuje lordozę podczas zginania i powrotu do pozycji wyprostowanej;

  -ból nasilający się podczas pochylania do przodu sugeruje uszkodzenie przednich elementów kręgosłupa, w tym dyskopatię;

• prostowanie (przeprost):

  -ból nasilający się podczas wyprostu sugeruje uszkodzenie tylnych elementów kręgosłupa;

• zgięcia na boki:

   -źródło bólu pojawiającego się podczas zginania na boki jest trudne do sprecyzowania, najczęściej ból po stronie przeciwnej do kierunku ruchu wynika z uszkodzenia więzadeł, mięśni lub powięzi;

 

 

2.4. Specyficzne badanie palpacyjne – postawa analgetyczna

• boczne wygięcie kręgosłupa w części lędźwiowej;
• widoczna jest asymetria talii;
• gdy polecimy pacjentowi zgięcie w bok po jednej ze stron, łuk tworzony przez kręgosłup nie będzie linią gładką, tylko łamaną;
• w celu odróżnienia postawy analgetycznej od skoliozy należy polecić pacjentowi wykonanie skłonu w przód:

- skolioza – wyraźna asymetria żeber;

- postawa analgetyczna – brak asymetrii.

2.5. Test Schobera – pomiar ruchomości kręgosłupa lędźwiowego

• test wykonuje się u pacjenta stojącego;

• należy znaleźć i zaznaczyć dermografem wyrostki kolczyste kręgów I i V lędźwiowego (lub10 cmod pierwszego w górę);

• następnie należy zmierzyć odległości pomiędzy zaznaczonymi punktami w pozycji stojącej oraz przy maksymalnym skłonie w przód;

• prawidłowo różnica pomiędzy wynikami pomiarów wynosi minimum4 cm.

 

2.6. Test Wassermana – lokalizacja dyskopatii          

• pacjenta należy przytrzymać za ramiona w postawie stojącej, opierając swoje kolano o jego kość krzyżową, a następnie należy pociągnąć lekko tułów do siebie;

• w przypadku radikulopatii między1 a30 sekundą pojawi się ból.

2.7. Objaw Lasegue’a

• jest typowy dla radikulopatii;

• pacjent leży na plecach na kozetce; należy unieść wyprostowaną w kolanie kończynę dolną do momentu, gdy stanie się to bolesne; pojawiający się ból pacjent lokalizuje w pośladku, tylnej części uda i łydki;

• jeżeli są wątpliwości, można wzmocnić czułość testu poprzez grzbietowe zgięcie stopy;

• należy pamiętać, że objaw Lasegue’a jest ujemny w około 1/3 przypadków radikulopatii lędźwiowej.

 

2.8. Skrzyżowany objaw Lasegue’a

• jest również typowy dla radikulopatii;

• pacjent leży na plecach na kozetce; należy unieść wyprostowaną w kolanie kończynę dolną po stronie bezobjawowej; pojawiający się ból pacjent lokalizuje w pośladku i tylnej części uda po stronie przeciwnej, czyli chorej;

• objaw ten pojawia się bardzo często u osób z przepukliną krążka międzykręgowego;

• jeśli jest dodatni, należy podejrzewać to schorzenie.

 

2.9. Objaw Larriesa

• stanowi ekwiwalent objawu Lasegue’a w neuralgii łydkowej;
• pacjent leży w pozycji na brzuchu na kozetce; jedną ręką należy przycisnąć pośladek pacjenta do podłoża celem ufiksowania miednicy, drugą, trzymając za kostkę, unosić zgiętą kończynę pacjenta w górę; po chwili pojawia się nerwoból w obrębie przedniej powierzchni uda;
• jeśli czasu jest mało, badanie można wykonać w pozycji stojącej przy ścianie.

 

2.10. Badanie motoryki wybranych elementów

• Badanie motoryki kończyn dolnych:

  - należy poprosić pacjenta o przejście na palcach i na piętach ok. 10 kroków;

  - trudność z chodzeniemna palcach spotykana jest niezwykle rzadko;

  - częste jest osłabienie mięśnia piszczelowego przedniego skutkujące niemożnością utrzymania zgiętej stopy podczas chodzenia na piętach;

• Badanie motoryki mięśnia czworogłowego:

  - pacjent leży na plecach; należy poprosić o uniesienie kończyny dolnej na wysokość 45º; następnie ułożyć lewą rękę na kolanie kończyny leżącej, a pod kolanem uniesionej i poprosić pacjenta o przeciwdziałanie zgięciu nogi, podczas przykładania przez nas siły ręką prawą;

   - kończyna zgina się w przypadkach neuralgii łydkowej;

• Badanie motoryki mięśnia lędźwiowo-udowego:

  - pacjent leży na plecach z kończyną dolną uniesioną i maksymalnie zgiętą w stawie biodrowym oraz kolanowym; należy położyć ręce na kolanie pacjenta i przyciągnąć je do siebie, prosząc pacjenta o przeciwdziałanie przykładanej sile;

  - chory słabnie i poddaje się w przypadkach neuralgii łydkowej;

• Badanie motoryki mięśnia krótkiego prostownika palucha:
• - pacjent leży na plecach ze stopami zgiętymi grzbietowo; należy zacząć od strony zdrowej, naciskając paluch od strony grzbietowej i prosząc pacjenta o przeciwdziałanie przykładanej sile;

• - chory słabnie i palec zgina się w przypadkach radikulopatii L5.

 

2.11. Badanie czucia skórnego kończyn dolnych

• warto przeprowadzić badanie czucia skórnego w obrębie kończyn dolnych, gdyż posługując się mapą dermatomów, można ustalić poziom uszkodzenia korzeni nerwowych.

 

 

3. Wybrane schorzenia i zmiany wskazujące na nie w badaniu fizykalnym

 

3.1. Zespół ogona końskiego

• silne bóle dolnego odcinka kręgosłupa i okolicy krocza;
• porażenie zwieraczy (niemożność trzymania moczu i stolca);
• zaburzenia czucia w obrębie kończyn dolnych;

• niedowład lub wiotkie porażenie mięśni kończyn dolnych.

 

3.2. Spondyloartropatie

• nocne bóle pośladków i dolnej części kręgosłupa;
• wielogodzinna sztywność poranna;

• ograniczenie ruchomości w teście Schobera.

 

3.3. Zmiany nowotworowe

• bóle nocne lub pojawiające się w pozycji leżącej;
• łagodne guzy powodują najczęściej lokalne dolegliwości i częściej zajmują tylne elementy kręgów;
• złośliwe guzy wywołują rozlane bóle i dolegliwości ogólne, częściej też zajmują przednie elementy kręgów;
• badanie ujawnia tkliwość miejscową oraz dysfunkcje neurologiczne zależne od lokalizacji i charakteru zmiany.

 

3.4. Infekcje

• gorączka;
• ból długotrwały, obecny także podczas spoczynku;
• ruch nasila dolegliwości;
• w badaniu ograniczenie ruchomości, nadmierne napięcie mięśni przykręgosłupowych i bolesność opukowa zajętych elementów kostnych.

Źródło: https://www.przegladreumatologiczny.pl/badanie_fizykalne_ukadu_ruchu 

WADY POSTAWY

 Funkcje kręgosłupa: podporowa, amortyzacyjna, kinetyczna

 

Funkcja podporowa

◦ zasadnicza oś podporową utrzymującą nasze ciało w równowadze i kształtująca sylwetkę pionową;

◦ element stabilny wobec ruchliwych kończyn oraz miejsce przyczepu mięśni kończyn;

◦ rusztowanie dla zawieszenia narządów wewnętrznych klatki piersiowej i brzucha;

◦ ochrona dla bardzo wrażliwej tkanki nerwowej rdzenia kręgowego, przebiegającej wewnątrz kolumny kręgosłupa jak w pancerzu;

◦ rusztowanie (podporę) dla układu nerwowego wegetatywnego oplatającego jego kolumnę z zewnątrz;

 

Funkcja amortyzacyjna

Łagodzi wstrząsy podczas wielkich czynności lokomocyjnych

 

Funkcja kinetyczna

Umożliwia wykonywanie ruchów szyi i tułowia w kilku płaszczyznach.

 

Stabilizacja kręgosłupa

Kręgosłup jako konstrukcja wieloczłonowa jest tworem mało stabilnym. Tę jego właściwość potęgują jeszcze wysokie umiejscowienie ogólnego środka ciężkości ciała oraz mała powierzchnia płaszczyzny podparcia. Postawę ciała cechuje więc równowaga chwiejna. Utrzymanie postawy pionowej jest możliwe dzięki stabilizacji złożonej – czynnej i biernej

 

Stabilizacja czynna

Zapewniają ją napięcie określonych mięśni, pracujących zamiennie.

Układ I – mięśnie krótkie – przykręgowo – słupowe; funkcja: stabilizatory kręgosłupa

Układ II – długie mięśnie grzbietu,

Układ III – mięśnie oddziaływujące zarówno na kręgosłup i kończyny dolne

 

Stabilizacja bierna

Zapewniają ją:

Równowaga mechaniczna

Optymalne obciążenie

Napięcie układu więzadłowo-torebkowego

 Ograniczenie ruchów budową stawów

 

Posturogeneza – to proces formowania się postawy ciała

 

Krztałkowanie się krzywizn kregosłupa u dziecka [Posturogeneza dziecka]:

a) Rozwój ontogenetyczny 0 [wiek]

I stadium zgięciowe

Po urodzeniu – jedna, ogólna kifoza przebiegająca wzdłuż całego kręgosłupa

zgięcie wszystkich kończyn; mogą już pojawiać się anomalie rozwojowe

b) Rozwój ontogenetyczny 6 tydz.

I stadium wyprostne

 KKDD stopniowo się prostują

 unoszenie głowy w pozycji leżenie przodem z oparciem na przedramionach

 później na wyprostowanych kończynach

 kształtuje się lordoza C

 zmniejsza się kifoza Th

c) Rozwój ontogenetyczny 15 tydz.

II stadium zgięciowe

 przejście z leżenia przodem do siadu klęcznego

 ok 7msc klek podparty u unoszeniem posladków

 opanowanie pozycji siedzącej

 dalsze kształtowanie lordozy C

 łagodzenie kifozy Th i poczatek kształtowania lordozy L

d)  Rozwój ontogenetyczny 8msc

II stadium wyproste

 przyjęcie pozycji klęcznej: prostowanie bioder (klęk zwieszony)

 w drugiej części okresu pozycja wyprostna (stojąca) poczatkowo zwiszona lub podparta

 pod koniec okresu wolna

 kształtowanie lordozy L i kifozy Th

 przodopochylenie miednicy

 podwyższenie środka ciężkości – równowaga ze stałej przechodzi w chwiejną

 cofnięcie klatki piersiowej

 uwypuklenie brzucha

 zaokrąglenie pleców

 szpotawość kolan

e) Rozwój ontogenetyczny 14msc-3r.ż.

doskonalenie zdobytych umiejętności + kształtowanie biomechanicznych reakcji

3lata:

 pomiędzy 3 a 6 rokiem życia sukcesywnie ulega pogłębieniu lordoza L

 co sprzyja prodopochyleniu miednicy

 brzuch stopniowo ulega spłaszczeniu

 pomiędzy 4 a 5r.ż. pojawia siekoslawość kolan i zaznacza się podłużne sklepienie stopy

f) 6r.ż. - I okres krytyczny

łuk podłużny i poprzeczny przedni stopy są już wyraźne;

pod koniec okresu stabilizuje się lordoza szyjna;

pojawia się fizjologiczna koślawość kolan

zagrożenie w prawidłowym kształtowaniu się postawy ciała stwarza zmiana trybu życia swobodnego na narzucony (szkoła)

g) 7-8rok – zakończenie procesu kształtowania się łuków stopy

h) 8-11rok – okres hermonijnego rozwoju

i) 11-13r.ż. - II okres krytyczny u dziewcząt

intensywny wzrost długości kkd i tułowia zmienia proporcje ciała i powoduje przesunięcie środka ciężkości: zmiany te nie są zrównoważone siłą mięśniową: nowe wartości morfologiczne wymuszają dostosowanie nawyku postawy i czucia; w celu ukrycia rozwijających się piersi wysuwają barki do przodu, co powoduje zaokrąglenie pleców bardzo często dochodzi do wadliwości postawy!

OSTATNIA SZANSA NA WYRÓWNANIE ISTNIEJĄCYCH ODCHYLEŃ

j) 13-14 lat – II okres krytyczny u chłopców

Intensywny wzrost długości kkd i tułowia zmienia proporcje ciała i powoduje przesunięcie środka ciężkości

Zmiany te nie są zrównoważone siłą mięśniową , nowe warunki morfologiczne wymuszają dostosowanie nawyku postawy i czucia bardzo często dochodzi do wadliwości postawy! OSTATNIA SZANSA NA WYRÓWNANIE ISTNIEJĄCYCH ODCHYLEŃ !

k) 14-18 lat

wymagana jest szczególna kontrola postawy ciała jeszcze przez pewien okres czasu (około jednego roku) po zakończeniu skoku wzrostowego;

kończy się okres kostnienia

l) 18-25 lat

postawa ciała ulega poprawie i względnemu ustabilizowaniu w związku z przyrostem masy i siły mięśniowej oraz zakończeniem kostnienia

m) 25-50lat

postawa ciała ulega modyfikacji, jednak bez uchwytnych zmian rozwojowych

n) 50+

zwiotczenie tkanek miękkich oraz zmiany zwyrodnieniow w obrębie stawów prowadzą do wytworzenia kifozy piersiowej (garb starczy) oraz ugięcia kkd w stawach biodrowych i kolanowych

 

Postawa ciała

Indywidualne ukształtowanie ciała i położenie poszczególnych odcinków tułowia oraz nóg w pozycji stojącej.

Jest nawykiem ruchowym

Za swobodną postawę ciała odpowiada napięcie odpowiednich grup mięśniowych

Jest jednym ze wskaźników prawidłowego rozwoju oraz statycznej i dynamicznej sprawności ciała

 

Prawidłowa postawa - cechy 

Dobra postawa zależy od:

Prawidłowego ukształtowania układu kostno więzadłowego;

Dobrze rozwiniętego i wydolnego układu mięśniowego;

Sprawnie działającego układu nerwowego;

Postawa prawidłowa charakteryzuje się następującymi cechami:

Prostym ustawieniem głowy

Fizjologicznymi wygięciami kręgosłupa

Dobrze wysklepioną klatką piersiową

Dobrze podpartą miednicą na głowach kości udowych

Prostymi kończynami dolnymi i prawidłowo wysklepionymi stopami

Wady wrodzone - Przyczyny:

Następstwo czynników, które działały w okresie płodowym.

Dziedziczne

Skutego zaburzonego wydzielania wewnątrzmacicznego

Czynniki toksyczne(zatrucia, choroby infekcyjne matki)

Czynniki mechaniczne

 

Wady wrodzone kości

 Zaburzenia kostnienia

 Dodatkowe kręgi lub niedorozwój pojedynczego kręgu, kręgi klinowe

 Dodatkowe żebra

 Zrosty kręgów

 Kręgozmyk

 Rozszczepy kręgów

 Wrodzony kręcz szyi

 Wrodzone zwichnięcie stawu biodrowego

 Asymetria długości kończyn dolnych

 Wady stóp

 

Wady wrodzone mięśni

Wrodzona atonia mięśniowa

Postępujący zanik mięśniowy

 

Wady nabyte:

Wywołane przebytymi chorobami – i określamy je terminem rozwojowe – lub powstają na skutek zaburzenia nawyku prawidłowej postawy ciała – wady nawykowe.

 

Wady nabyte rozwojowe

Przyczyny: Krzywica Gruźlica Choroba Scheuermanna

 

Wady nabyte nawykowe

Przyczyny: Czynniki środowiskowe Czynniki morfologiczne Czynniki fizjologiczne

 

& Mechanizm utrzymywania osiwej równowagi kręgosłupa w pł strzałkowej

1.Mięśnie międzykręgowe spełniają role stabilizatorów kręgosłupa

2.Istnieje bezpośrednie i pośrednie połączenie kręgosłupa z miednicą

3.Mięśnie miednicy i kończyn dolnych stanowią połączenie na niższych piętrach.

 

Za utrzymanie postawy w pozycji stojącej odpowiedzialne są następujące mięśnie:

1.Z przodu: mięśnie szyi Mięśnie klatki piersiowej Mięśnie brzucha Mięsień czworogłowy uda

2. Z tyłu:  Prostowniku grzbietu  Mięśnie pośladkowe  Mięśnie kulszowogoleniowe

 

& Wady kręgosłupa w pł stzrałkowej:

Najczęściej:

1.Pogłębienie kifozy piersiowej, tzw. plecy okrągłe

2.Pogłębienie lordozy lędźwiowej, tzw. plecy wklęsłe

3.Pogłębienie kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej, tzw. plecy okrągło – wklęsłe

4.Brak fizjologicznych wygięć kręgosłupa – plecy płaskie

 

Plecy okrągłe

Nadmierne wygięcie kręgosłupa ku tyłowi

Dotyczy głównie odcinka piersiowego – kifoza

Może dotyczyć całego kręgosłupa – kifoza totalna, postać „siedzeniowa”

Osłabienie mięśnie grzbietu

Wysunięcie do przodu głowy i barków

Przykurcze mięśni klatki piersiowej

Funkcja oddechowej klatki piersiowej jest upośledzona

 

Plecy okrągłe - etiologia

1. Wrodzone

2. Nabyte Krzywica Gruźlica Choroba Scheuermanna ZZSK

3. Dystonia mięśniowa – zaburzenia równowagi napięć mięśniowych mięśni grzbietu – przeciążenie pracy statycznej prostowników grzbietu podczas niewłaściwej pozycji przy pracy lub nauce

 

Plecy wklęsłe

Pogłębienie lordozy lędźwiowej

Przyczyny: Wrodzone Nabyte – głównie będące skutkiem dystonii mięśniowej

 

Plecy wklęsłe – lokalizacja zmian

Wyróżniamy:

- Pogłębienie fizjologicznej lordozy bez zmian lokalizacji (hiperlordoza lędźwiowa), która w odcinku piersiowym ma tendencje do kompensacyjnego pogłębiania kifozy piersiowej

- Przemieszczenie szczytu lordozy, połączone najczęściej ze zmianami jej rozległości, w związku z czym rozróżniamy:

 Lordozę niską – krótką, z towarzyszącej najczęściej kifozą o długim łuku

 Lordozę wysoką – długą, która obejmuje wygięciem lordotycznym także dolny odcinek piersiowy, dochodzi nawet czasem do th6, z towarzyszącą jej kifozą wysoką krótką

 

Plecy okrągło-wklęsłe

 Zwiększona lordoza lędźwiowa i kifoza piersiowa

 Głowa pochylona ku przodowi

 Klatka piersiowa spłaszczona

 Pierwotna przyczyna wady jest zwiększony kąt przodopochylenia miednicy, w związku z czym zwiększa się lordoza lędźwiowa i na drodze kompensacji, dochodzi do pogłębienia kifozy piersiowej

 Mięśnie prostownika grzbietu odcinka piersiowego ulegają rozciągnięciu, a w odcinku lędźwiowym skróceniu

 Przykurczowi ulegają mięśnie obręczy barkowej i klatki piersiowej

 Zwiększona lordoza przesuwa narządy jamy brzusznej ku przodowi i pod ich naporem ulegają rozciągnięciu mięśnie brzucha.

 Osłabione mięśnie pośladkowe.

 

Plecy płaskie

Spłaszczenie lub brak fizjologicznych wygięć kręgosłupa

Wypadnięcie funkcji amortyzacyjne kręgosłupa

Elementy kręgosłupa ulegają przeciążeniu i prowadzą do zmian zwyrodnieniowych

Pojemność i ruchomość klatki piersiowej są upośledzone

 

Plecy płaskie - Przyczyny:

Sedenteryjny tryb życia w pracy i podczas wypoczynku, który wpływa na ograniczenie i zubożenie praktycznych form ruchowych oraz osłabienie mięśni.

 

Wady klatki piersiowej:

1. Fizjologiczne typy klatki piersiowej:

Klatka piersiowa prawidłowa

Klatka piersiowa spłaszczona

Klatka piersiowa płaska

Klatka piersiowa beczkowata

2. Patologiczne wady klatki piersiowej:

Klatka piersiowa lejkowata

Klatka piersiowa kurza

 

Wady KKDD:

Rodzaje deformacji kończyn dolnych

 Kolana koślawe

 Kolana szpotawe

 Stopa płaska

 Stopa płasko-koślawa

 Stopa wydrążona

Wady stóp - najczęstsze

Stopa płaska

Stopa płasko-koślawa

Stopa poprzecznie płaska

Stopa szpotawa

Stopa wydrążona

Rzadziej spotykane:

Stopa końska

Stopa piętowa

Najczęściej spotykane:

Płaskostopie czynnościowe - stateczne

 

& Skolioza -boczne skrzywienie kręgosłupa charakteryzuje się odchyleniem osi anatomicznej od osi mechanicznej w trzech płaszczyznach; czołowej, strzałkowej i poprzecznej. Jest to schorzenie ogólnoustrojowe powodujące wiele zmian wtórnych w układach narządu ruchu, oddychania, krążenia.

 

Przyjęto następujące kryteria podziału skolioz:

- lokalizację skrzywienia; piersiowe, lędźwiowe, szyjne

- liczbę łuków; jednołukowe, wielołukowe

- pierwotność skrzywienia; pierwotne i wtórne

- stopień mechanicznego wyrównania skrzywienia; wyrównane i nie wyrównane

- stopień anatomicznego czynno-biernego wyrównania się skrzywienia

- stopień zaawansowania procesu patologicznego; funkcjonalne i strukturalne

- okres ujawniania się skrzywienia i przyczynę powstawania; wrodzone, rozwojowe, idiopatyczne.

 

Podział Cobba

Skoliozy czynnościowe (funkcjonalne) – zmiany dotyczą jedynie płaszczyzny czołowej i ustępują po wyeliminowaniu czynnika wywołującego

Skoliozy strukturalne – są zawsze zniekształceniem w płaszczyźnie czołowej, strzałkowej i poprzecznej (poziomej). Powstają tylko w okresie wzrostu (najczęściej między 1–3 , 7–9 i 12–15 rokiem życia).

 

◦ kostnopochodne wrodzone torakopochodne układowe

◦ nerwopochodne wrodzone porażenne wiotkie porażenne spastyczne

◦ mięśniowopochodne wrodzone dystrofie mięśniowe inne

◦ idiopatyczne (o nie ustalonej etiologii)

 

Wrodzone boczne skrzywienia o znanej etiologii

Do tej grupy zalicza się skoliozy, które mają płodowe pochodzenie pierwotnych zmian. Nie zawsze jednak ujawniają się natychmiast po urodzeniu.

Leczenie zachowawcze tych skrzywień jest przeważnie nieskuteczne, dlatego jeśli skolioza postępuje i pojawia się dekompensacja osłabionego tułowia, wykonuje się zabiegi operacyjne.

 

Kostnopochodne

Skoliozy wrodzone kostnopochodne to wszystkie skrzywienia, w których stwierdza się:

wady segmentacji kręgosłupa i wyraźne wrodzone niedorozwoje kręgów lub żeber;

półkręgi oraz kręgi klinowe i wrodzone ubytki kręgów;

zrosty międzykręgowe;

zrosty wyrostków stawowych;

zrosty żebrowo-kręgowe;

zrosty żeber.

 

Przyczyny: zmiany w obrębie trzonów kręgowych powstają prawdopodobnie w pierwszych 6 tygodniach życia zalążka, kiedy wytwarzają się jądra kostnienia. Ich powstanie i rozwój związane są z wnikaniem w głąb chrzęstnego trzonu naczyń krwionośnych, które powodują skostnienie kręgu. Przyczyną wrodzonych niedorozwojów kręgów są anomalie lub zatory naczyń tętniczych. Żebra powstają z tkanki sklerotomalnej, która tworzy tzw. przegrody międzymięśniowe i przegrody poziome. Każde żebro tworzy się z połączenia części przegrody poziomej i dolnego odcinka przegrody międzymięśniowej. Zaburzenia tych podziałów i łączenia są przyczyną wrodzonych zrostów żeber.

 

Rokowanie: skrzywienia kręgosłupa, wywołane kręgami klinowymi lub półkręgami zwykle nie powodują dużych zmian osi kręgosłupa i nie wykazują w okresie wzrostu większych pogorszeń. Cechują się krótkim łukiem krzywizny i stosunkowo niedużą rotacją kręgów. Dużo gorsze rokowania wykazują skrzywienia powstałe z powodu zrostu żeber, szczególnie jeśli zrost obejmuje żebra środkowe i jest umiejscowiony dosyć daleko od kręgosłupa.

 

Kostno-nerwowo-mięśniowopochodne

Wrodzone skoliozy kostno-nerwowomięśniowopochodne to skrzywienia, które oprócz zmian w trzonach kręgowych wykazują rozszczepy łuków, którym często towarzyszy nie zrośnięcie się opon rdzeniowych i rynienki rdzeniowej. Skrzywienia te, szczególnie z objawami przepukliny oponowej lub oponowo-rdzeniowej prowadzą do szczególnie ciężkich zniekształceń kręgosłupa. Towarzyszą im zmiany napięcia mięśni grzbietu, niedowłady lub wiotkie porażenia, które uniemożliwiają wyrównanie zaburzonej zmianami kostnopochodnymi osi kręgosłupa i wpływają na jej dalsze skrzywienie.

 

Mięśniowopochodne wrodzone skoliozy są rzadkie, a ich bezpośrednią przyczyną jest płodowe zbliznowacenie mięśni, tzw. płodowa dystrofia mięśni. Zmiany w obrębie kręgosłupa spowodowane są asymetrycznym zbliznowaceniem mięśni, szczególnie mięśni grzbietu. Skrzywienia są skierowane wypukłością w stronę przeciwną do uszkodzonych mięśni.

 

Nerwowopochodne

Wrodzone skoliozy w wyniku zmian w układzie nerwowym powstają w chorobie von Recklinghausena. Najczęściej są to skrzywienia krótkołukowe i wykazujące duże tyłowygięcie. Częściej są to kifoskoliozy, w których zagięcie kręgosłupa w płaszczyźnie przedniotylnej (strzałkowej) jest większe niż skrzywienie w płaszczyźnie czołowej.

 

Nabyte boczne skrzywienia o znanej etiologii

Nabyte rozwojowe

Nabyte rozwojowe skoliozy powstają w wyniku chorób, które powodują zmiany w rozwoju elementów kostnych, więzadłowych lub mięśniowych kręgosłupa. Zmiany te zaburzają układ równowagi kręgosłupa i stają się przyczyną wyboczenia jego osi.

 

Czynniki wywołujące skrzywienia należące do tej grupy to:

◦ niedowłady, porażenia wiotkie (np. w chorobie HeinegoMedina) lub spastyczne;

◦ dystrofie mięśniowe;

◦ atrofie mięśniowe, choroba Friedreicha, jamistość rdzenia, guzy rdzenia, stwardnienie rozsiane;

◦ uszkodzenia i chorobowe zniekształcenia klatki piersiowej.

◦ Choroby układowe

dystrofie (kostne, chrzęstno-kostne, łącznotkankowe);

zaburzenia przemiany materii;

hormonalne i enzymatyczne.

Przyczyną bocznych skrzywień nabytych nawykowych są czynniki funkcjonalne, do których zalicza się przede wszystkim te, które najpierw zaburzają czynność elementów odpowiedzialnych za utrzymanie prawidłowej postawy. Może się to początkowo objawiać krótkotrwałym, ale powtarzającym się przyjmowaniem nieprawidłowych pozycji, np. "postawy zmęczeniowej". Postawa ta w pozycji stojącej charakteryzuje się pogłębieniem fizjologicznych krzywizn kręgosłupa oraz czasami ugięciem jednej nogi, a w pozycji siedzącej – pogłębioną kifozą piersiowo-lędźwiową (garbieniem się).

 

Stopniowy wzrost częstotliwości przyjmowania nieprawidłowej postawy oraz wydłużanie czasu, w jakim dziecko przebywa w takiej pozycji z czasem prowadzi do utrwalenia tej postawy. Wady postawy wiążą się często z nieskorygowaną wadą wzroku lub słuchu, długotrwałym przebywaniem w niedostosowanej ławce szkolnej lub odrabianiem lekcji w niedbałej pozycji. Występują najczęściej w okresie wzrostu i wtedy też są najgroźniejsze w skutkach, ponieważ rosnąca kość jest szczególnie podatna na wszelkie wpływy obciążeniowe.